⚡ 30 Kasım'a Kadar Web Sitesi Paketlerinde %30 İndirim! ⚡ 30 Kasım'a Kadar %30 İndirim!

00Gün 00Saat 00Dakika 00Saniye
Webioo Blog

Event Sourcing Nedir? Veriyi Olay Geçmişiyle Saklamak Ne Zaman Mantıklı?

Event sourcing yaklaşımını; append-only event store, replay, projection, snapshot, audit ve operasyonel karmaşıklık üzerinden karar odaklı biçimde öğrenin.

10 dk okuma
2.109 kelime
Event Sourcing Nedir? Veriyi Olay Geçmişiyle Saklamak Ne Zaman Mantıklı?

Geleneksel veri modelinde bir siparişin, hesabın veya rezervasyonun çoğunlukla yalnızca güncel durumu saklanır. Sipariş önce “oluşturuldu”, sonra “ödendi”, ardından “iptal edildi” durumuna geçtiyse veritabanında son değer kalabilir. Geçmişi anlamak için ayrıca log, audit tablosu veya uygulama kayıtlarına başvurmak gerekir.

Event sourcing bu yaklaşımı tersine çevirir. Güncel durumu doğrudan ana gerçek olarak saklamak yerine, durumu oluşturan iş olaylarını sıralı ve değiştirilemez bir geçmiş olarak kaydeder. Siparişin bugünkü hali; “Sipariş Oluşturuldu”, “Ödeme Onaylandı” ve “Sipariş İptal Edildi” olaylarının doğru sırayla uygulanmasıyla hesaplanır.

Bu rehber event-driven architecture veya CQRS’in genel anlatısını tekrar etmez. Odak, event sourcing’in kalıcı veri modelleme yaklaşımı olarak nasıl çalıştığı, replay, projection, snapshot, denetim ve şema evrimi sorumlulukları ile hangi projelerde gerçekten mantıklı olduğudur.

Event sourcing nedir?

Event sourcing, bir varlığın güncel durumunu doğrudan güncellemek yerine, o durumu değiştiren olayların append-only bir event store içinde saklanmasıdır. Her olay geçmişte gerçekleşmiş bir iş gerçeğini temsil eder. Güncel durum, ilgili olayların sırayla yeniden uygulanmasıyla oluşturulur.

Microsoft Azure Architecture Center, event sourcing’i bir domain içindeki veriye uygulanan işlemleri tanımlayan olayların tam dizisini append-only bir store’da saklayan pattern olarak açıklar Microsoft Azure Event Sourcing Pattern. AWS de bu yaklaşımın durum değişikliklerini olay olarak koruyarak denetlenebilirlik, izlenebilirlik ve geçmiş durumu yeniden oluşturma imkânı sunduğunu belirtir AWS Event Sourcing Pattern.

Temel fark: Event sourcing kullanan sistemde olay geçmişi yardımcı log değil, ana kayıt kaynağıdır. Güncel state ve raporlama görünümleri bu olaylardan türetilir. Bu nedenle olay kaydı eksik veya yanlışsa sistemin gerçeği de eksik veya yanlıştır.

State-based ve event-based veri modeli arasındaki fark nedir?

State-based model yalnızca son durumu saklamaya odaklanır. Müşteri adresi değiştiğinde mevcut satır güncellenir. Event-based model ise “Müşteri Adresi Değiştirildi” olayını ekler; güncel adres olayların uygulanmasıyla bulunur.

KriterGüncel durum modeliEvent sourcing modeli
Ana kayıtVarlığın en son durumuDurumu oluşturan sıralı olaylar
GüncellemeMevcut satır değiştirilirYeni olay append edilir
GeçmişEk audit veya log sistemi gerekirDoğal olarak olay dizisinde bulunur
Güncel stateDoğrudan okunurReplay veya hazır projection üzerinden okunur
Şema değişikliğiTablo ve kayıt migration’ı gerekirEski olayların yeni kodla yorumlanması gerekir
OperasyonÇoğu ekip için daha basitReplay, projection, snapshot ve event versioning gerektirir

KurrentDB’nin veri modeli rehberi, geleneksel veritabanlarının güncel durumu saklamasına karşılık event tabanlı modelin değişiklik geçmişini immutable olaylar olarak koruduğunu ve state’in replay ile üretilebildiğini açıklar KurrentDB State ve Event Veri Modeli.

Bir event store içinde neler saklanır?

Her event yalnızca “bir şey değişti” mesajı olmamalıdır. İş anlamını, hangi varlığa ait olduğunu, sırasını, zamanını ve şema sürümünü taşımalıdır. Örneğin bir banka hesabı için “AccountCredited” olayı tutar, para birimi, işlem referansı ve gerçekleşme zamanı içerebilir.

  • Event ID: Olayı benzersiz biçimde tanımlar.
  • Stream veya aggregate ID: Olayın ait olduğu iş varlığını gösterir.
  • Event type: Gerçekleşen iş değişikliğini açıklar.
  • Sequence veya version: Aynı stream içindeki sırayı belirtir.
  • Occurred at: İş olayının gerçekleştiği zamanı taşır.
  • Payload: Olayı yeniden uygulamak için gereken iş verisini içerir.
  • Metadata: Kullanıcı, tenant, korelasyon, causation ve şema sürümü gibi bağlamı tutar.

Olay adı teknik tablo değişikliğini değil iş gerçeğini ifade etmelidir. “OrderRowUpdated” yerine “OrderCancelled” daha anlamlı ve uzun ömürlüdür. Çünkü veritabanı yapısı değişse bile iş olayı aynı kalabilir.

Replay nasıl çalışır?

Replay, bir stream içindeki olayların ilk olaydan başlayarak doğru sırada yeniden uygulanmasıdır. Her event bir state geçişi üretir. Başlangıçta boş olan sipariş modeli, “OrderCreated” olayıyla oluşturulur; sonraki olaylarla ödeme, sevkiyat veya iptal durumu hesaplanır.

Martin Fowler’ın event sourcing açıklaması, uygulama state’indeki her değişikliğin event olarak yakalanmasını ve event nesnelerinin uygulama state’i kadar uzun süre saklanmasını yaklaşımın temel fikri olarak tanımlar Martin Fowler Event Sourcing.

Replay yalnızca uygulama başlangıcında kullanılmaz. Hatalı projection yeniden oluşturulabilir, yeni raporlama görünümü geçmiş olaylardan üretilebilir veya belirli tarihteki state araştırılabilir. Ancak replay işlemi dış servise yeniden e-posta, ödeme veya SMS göndermemelidir. State üretme ile yan etki oluşturma birbirinden ayrılmalıdır.

Projection nedir?

Projection, event geçmişinden belirli okuma ihtiyacına göre üretilen görünüm veya read model’dir. Event store güncel sipariş listesini doğrudan verimli biçimde sorgulamak için tasarlanmamış olabilir. Bunun yerine olayları tüketen projection; yönetim paneli, müşteri ekranı veya rapor için ayrı tablo oluşturur.

Aynı event’lerden farklı projection’lar üretilebilir. Sipariş olayları müşteri sipariş geçmişi, günlük ciro özeti, operasyon kuyruğu ve risk raporu gibi farklı modelleri besleyebilir. Yeni bir görünüm gerektiğinde geçmiş event’ler replay edilerek projection oluşturulabilir.

Projection hatası event store’u değiştirmemelidir. Hatalı read model silinip güvenilir event geçmişinden yeniden oluşturulabilmelidir. Bu, yazılım geliştirme sürecinde projection kodunun idempotent ve yeniden çalıştırılabilir tasarlanmasını gerektirir.

Projection ile CQRS aynı şey midir?

Hayır. Event sourcing kalıcı veriyi olay geçmişi olarak saklama yaklaşımıdır. CQRS ise command ve query modellerini ayırır. Event sourcing kullanılan sistemlerde projection’lar hızlı sorgu için yaygın olduğundan CQRS ile birlikte görülür; fakat iki pattern birbirini zorunlu kılmaz.

Küçük bir event-sourced modül, güncel state’i replay ederek aynı uygulama içinden okuyabilir. CQRS kullanan başka bir sistem ise event sourcing olmadan normal veritabanı tablolarından ayrı read model üretebilir. Pattern’ler yalnızca gerçek ihtiyaç varsa birlikte kullanılmalıdır.

Snapshot nedir ve neden kullanılır?

Bir aggregate binlerce olaya sahipse her istekte ilk olaydan replay yapmak maliyetli olabilir. Snapshot, belirli event version’ındaki hesaplanmış state’in ara kaydıdır. Sistem en son snapshot’ı yükler ve yalnızca sonrasındaki olayları uygular.

Snapshot ana gerçek değildir; event store’dan yeniden üretilebilen performans optimizasyonudur. Snapshot formatı değişirse silinip yeniden oluşturulabilmelidir. Snapshot’ın hangi sıklıkta alınacağı stream uzunluğu, replay süresi, state boyutu ve erişim sıklığına göre ölçülmelidir.

Her aggregate için sabit “100 olayda bir snapshot” kuralı doğru olmayabilir. Kısa stream’lerde snapshot gereksiz depolama ve kod karmaşıklığı oluşturabilir.

Optimistic concurrency nasıl sağlanır?

İki kullanıcı aynı siparişin aynı versiyonunu okuduktan sonra farklı command gönderebilir. Her ikisi de yeni olayı aynı sıraya yazmaya çalışırsa iş kuralları bozulabilir. Event store append işlemi sırasında beklenen stream version kontrol edilmelidir.

Örneğin command stream’in 12. versiyonunu temel alıyorsa yeni event yalnızca mevcut versiyon hâlâ 12 ise eklenir. Başka işlem önce davranıp versiyonu 13 yaptıysa ikinci append concurrency hatası alır. Uygulama state’i yeniden yükleyip command’ı tekrar değerlendirmeli veya kullanıcıya çakışma bildirmelidir.

Bu kontrol basit veritabanı kilidinden farklı olarak iş varlığının olay sırasını korur. Aynı aggregate için olayların deterministik sırada kalması replay doğruluğu açısından kritiktir.

Event sourcing doğal audit log sağlar mı?

Event geçmişi kimin, ne zaman ve hangi iş değişikliğini oluşturduğunu taşıyorsa güçlü denetim imkânı sunar. Geçmiş state yeniden kurulabilir ve bir kararın hangi olay zinciri sonucunda oluştuğu incelenebilir. Finans, sigorta, rezervasyon ve karmaşık onay akışlarında bu değerli olabilir.

Ancak event sourcing ile audit log aynı şey değildir. Audit log yalnızca “kim ne yaptı?” sorusunu cevaplayabilir; sistem state’ini üretmek için yeterli olmak zorunda değildir. Event sourcing’de olayların tamamı uygulama state’ini yeniden oluşturabilecek kadar güvenilir ve eksiksiz olmalıdır.

Event’ler değiştirilebilir veya silinebilir mi?

Event store genellikle append-only tasarlanır. Geçmiş olayı sessizce değiştirmek replay sonucunu, audit güvenini ve projection’ları bozabilir. Hatalı iş olayı yeni bir düzeltme veya telafi olayıyla düzeltilmelidir. Örneğin yanlış tahsilat kaydı silinmek yerine “PaymentReversed” olayıyla tersine çevrilebilir.

Buna rağmen güvenlik, kişisel veri ve yasal silme talepleri immutable kayıt yaklaşımıyla çatışabilir. Event payload’ında gereksiz kişisel veri tutulmamalı; hassas alanlar token, referans veya ayrı şifreli veri deposuyla yönetilmelidir. Şifreleme anahtarı silme, crypto-shredding veya event redaction gibi yöntemler hukuk ve güvenlik uzmanlarıyla değerlendirilmelidir.

Event şeması zaman içinde nasıl değiştirilir?

Event store yıllarca saklanacağı için eski olaylar yeni uygulama koduyla okunmaya devam eder. Bir event alanını yeniden adlandırmak veya anlamını değiştirmek normal tablo migration’ından farklıdır. Geçmiş event’ler yerinde güncellenmeden yeni kod tarafından doğru yorumlanmalıdır.

  • Yeni event type: Kırıcı anlam değişikliğinde yeni olay türü yayınlanır.
  • Event version: Aynı türün şema sürümü metadata’da taşınır.
  • Upcaster: Eski event okuma sırasında yeni temsile dönüştürülür.
  • Tolerant reader: Eksik veya bilinmeyen alanlar güvenli biçimde işlenir.
  • Projection migration: Yeni kodla read model baştan oluşturulur.

Event isimleri ve anlamları yayınlandıktan sonra API sözleşmesi kadar dikkatle yönetilmelidir. Olayı yalnızca o günkü sınıf yapısının serileştirilmiş kopyası olarak saklamak gelecekte güçlü teknik bağımlılık yaratır.

Event store ile message broker aynı şey midir?

Hayır. Event store uygulama state’inin ana kaydıdır ve olayların güvenilir, sıralı, uzun ömürlü biçimde saklanmasını sağlar. Message broker ise olay veya görevlerin tüketicilere teslimine odaklanır. Bazı ürünler iki role yakın özellikler sunsa da dayanıklılık, replay ve tüketim semantiği ayrı değerlendirilmelidir.

Event store’a event yazılıp mesaj broker’a yayınlanırken iki sistemden biri başarısız olabilir. Transactional outbox, change feed veya event store subscription gibi güvenilir yayın mekanizmaları kullanılmalıdır. AWS transactional outbox rehberi, veri güncellemesiyle event bildiriminin sırasının ve güvenilirliğinin korunmasının event sourcing senaryolarında kritik olduğunu açıklar AWS Transactional Outbox Pattern.

Event sourcing hangi projelerde mantıklıdır?

  • Geçmiş state’in belirli bir tarihte yeniden oluşturulması iş değeri taşıyorsa.
  • Kararların ve değişikliklerin ayrıntılı denetlenmesi zorunluysa.
  • Domain doğal olarak işlem veya olay dizileriyle ifade ediliyorsa.
  • Yeni projection ve analizlerin geçmiş veriden üretilmesi bekleniyorsa.
  • What-if, simülasyon veya geriye dönük hata analizi önemliyse.
  • Command iş kuralları karmaşık ve state geçişleri açık biçimde modellenebiliyorsa.
  • Ekip event versioning, replay ve projection operasyonunu sürdürebilecekse.

Finansal hareket, envanter değişimi, rezervasyon yaşam döngüsü veya karmaşık onay süreçleri event sourcing için aday olabilir. Yine de bütün sistem yerine yalnızca yüksek değer sağlayan bounded context içinde uygulanması daha güvenli olabilir.

Event sourcing ne zaman gereksizdir?

  • Uygulama basit CRUD ekranları ve sınırlı iş kurallarından oluşuyorsa.
  • Yalnızca güncel state önemliyse ve geçmiş audit ihtiyacı düşükse.
  • Projection gecikmesi veya replay karmaşıklığı kabul edilemiyorsa.
  • Ekip immutable event şeması ve operasyonel izleme konusunda hazır değilse.
  • Kişisel veri silme gereksinimleri event modelinde güvenli çözülemiyorsa.
  • Pattern yalnızca CQRS veya mikroservis kullanıldığı için ekleniyorsa.
  • Mevcut sorun normal audit tablosu veya sürümlü kayıtla daha basit çözülüyorsa.

Microsoft’un güncel event sourcing rehberi, pattern’in önemli trade-off’lar getirdiğini ve auditability ile tarihsel yeniden oluşturma faydaları karmaşıklığı gerçekten karşılıyorsa seçilmesi gerektiğini özellikle vurgular Microsoft Azure Event Sourcing Pattern.

Event sourcing’in operasyonel riskleri nelerdir?

RiskSonuçKontrol yaklaşımı
Projection geride kalmasıKullanıcı eski veri görürLag metriği, retry ve kritik okumada güncel state kullanımı
Yanlış event şemasıGelecekteki replay’ler bozulurVersioning, contract test ve tolerant reader
Uzun streamAggregate yükleme gecikirÖlçüme dayalı snapshot ve stream sınırı
Yan etkinin replay edilmesiTekrar e-posta veya ödeme oluşurState transition ile dış yan etkiyi ayırma
Kişisel veri kalıcılığıSilme ve gizlilik riskiVeri minimizasyonu, referanslama ve şifreleme stratejisi
Hatalı eventBütün gelecek state yanlış hesaplanırTelafi olayı, doğrulama ve kontrollü düzeltme prosedürü

Event sourcing adım adım nasıl değerlendirilmelidir?

  1. Geçmiş state ve tam audit bilgisinin gerçek iş değerini doğrulayın.
  2. Event sourcing uygulanacak bounded context’i dar tutun.
  3. Aggregate sınırlarını ve stream kimliklerini belirleyin.
  4. İş olaylarını geçmiş zaman ve stabil anlamla adlandırın.
  5. Expected version ile concurrency kontrolü tasarlayın.
  6. Projection’ları yeniden oluşturulabilir ve idempotent yapın.
  7. Replay sırasında dış yan etkileri engelleyin.
  8. Event şema versioning ve upcasting stratejisi hazırlayın.
  9. Snapshot ihtiyacını gerçek replay ölçümleriyle belirleyin.
  10. Kişisel veri, yedekleme, retention ve disaster recovery planını doğrulayın.

Event sourcing kontrol listesi

  1. Event store gerçekten sistemin ana kaydı olacak mı?
  2. Her event güncel state’i yeniden üretmeye yetecek bilgi taşıyor mu?
  3. Aynı aggregate içindeki event sırası nasıl korunacak?
  4. Concurrency çakışması hangi iş kuralıyla çözülecek?
  5. Projection hatası sonrası sıfırdan rebuild mümkün mü?
  6. Replay dış servis yan etkilerinden tamamen ayrıldı mı?
  7. Eski event sürümleri yeni kodla okunabiliyor mu?
  8. Snapshot’lar silinebilir performans optimizasyonu olarak mı tasarlandı?
  9. Hassas ve silinmesi gereken veri event payload’ından ayrıldı mı?
  10. Pattern’in audit ve tarihsel analiz faydası operasyon maliyetini karşılıyor mu?

Sonuç: Event sourcing yalnızca geçmiş tutmak değildir

Event sourcing, veriyi güncel satırlar yerine state değişikliklerini oluşturan olayların güvenilir dizisi olarak saklar. Bu yaklaşım geçmiş state’i yeniden oluşturma, ayrıntılı audit, yeni projection üretme ve karmaşık domain davranışlarını açıklama açısından güçlüdür.

Bunun karşılığında event şema evrimi, replay güvenliği, projection operasyonu, optimistic concurrency, snapshot, kişisel veri ve hata düzeltme süreçleri kalıcı sorumluluk haline gelir. Bu nedenle event sourcing bütün uygulamaya varsayılan olarak uygulanmamalı; geçmiş olay bilgisinin doğrudan iş değeri ürettiği sınırlı alanlarda tercih edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Event sourcing ile event-driven architecture aynı şey midir?

Hayır. Event-driven architecture bileşenlerin olaylarla iletişim kurmasını anlatır. Event sourcing ise uygulama state’inin ana kaynağı olarak olay geçmişinin kalıcı biçimde saklanmasıdır.

Event sourcing kullanmak için CQRS gerekir mi?

Hayır. CQRS ve event sourcing sık birlikte kullanılır; ancak ayrı pattern’lerdir. Event sourcing CQRS olmadan, CQRS de normal state tabanlı veritabanıyla uygulanabilir.

Event sourcing doğal bir audit log sağlar mı?

Event’ler kullanıcı, zaman ve iş bağlamını taşıyorsa güçlü denetim geçmişi sağlar. Fakat event store yalnızca audit için değil, sistem state’ini yeniden üretmek için ana kayıt kaynağıdır.

Eski event kayıtları değiştirilebilir mi?

Genellikle değiştirilmez. Hatalı iş sonucu yeni düzeltme veya telafi event’iyle giderilir. Güvenlik ve kişisel veri gereksinimleri ise veri minimizasyonu, şifreleme ve özel redaction stratejileri gerektirebilir.

Snapshot event’lerin yerine geçer mi?

Hayır. Snapshot yalnızca uzun event stream’lerini daha hızlı yüklemek için kullanılan performans optimizasyonudur. Ana kayıt event store’dur ve snapshot gerektiğinde yeniden oluşturulabilmelidir.

Event sourcing küçük CRUD projelerinde kullanılmalı mı?

Çoğunlukla hayır. Geçmiş state, tam audit veya olaylardan yeni görünüm üretme ihtiyacı yoksa standart state modeli daha basit ve düşük maliyetlidir.

Yazar: Emre Öcel — Webioo
Yayın: 21 Kasım 2026
Okuma: 10 dakika
Güncel İçerik

Son Blog Yazılarımız

Sektörel içgörüler ve güncel dijital pazarlama ipuçları

AI Döneminde Hizmet Sayfası mı Blog Yazısı mı Kaynak Gösterilir? - Webioo Blog
20 Kasım 2026

AI Döneminde Hizmet Sayfası mı Blog Yazısı mı Kaynak Gösterilir?

AI döneminde hizmet sayfası mı blog yazısı mı daha çok kaynak gösterilir? Kullanıcı niyeti, içerik yapısı ve g...

Yapay Zeka Aramalarında Yerel İşletmeler Nasıl Öne Çıkar? Rehberi - Webioo Blog
20 Kasım 2026

Yapay Zeka Aramalarında Yerel İşletmeler Nasıl Öne Çıkar? Rehberi

Yerel işletmeler AI aramalarında öne çıkmak için işletme profili, web sitesi, lokasyon bilgisi, yorumlar ve ye...

Kurumsal Web Sitesi Teklifinde Hangi Kalemler Olmalı? Rehber - Webioo Blog
19 Kasım 2026

Kurumsal Web Sitesi Teklifinde Hangi Kalemler Olmalı? Rehber

Kurumsal web sitesi teklifinde yer alması gereken analiz, tasarım, yazılım, SEO, içerik, bakım ve teslimat kal...

Yazılım Projesinde Modül Yapısı Nasıl Belirlenmeli? Pratik Rehber - Webioo Blog
19 Kasım 2026

Yazılım Projesinde Modül Yapısı Nasıl Belirlenmeli? Pratik Rehber

Yazılım projesinde modül yapısı; ekran sayısına göre değil, iş süreçleri, veri sahipliği, kullanıcı rolleri ve...

Universal Links ve App Links Nedir? Deep Link Yapısı Nasıl Kurulur? - Webioo Blog
18 Kasım 2026

Universal Links ve App Links Nedir? Deep Link Yapısı Nasıl Kurulur?

iOS Universal Links ve Android App Links yapısını; AASA, assetlinks.json, domain doğrulama, web fallback ve te...

Multi-Tenant SaaS Mimarisi Nedir? Birden Fazla Müşteri Nasıl Yönetilir? - Webioo Blog
18 Kasım 2026

Multi-Tenant SaaS Mimarisi Nedir? Birden Fazla Müşteri Nasıl Yönetilir?

Multi-tenant SaaS mimarisinde tenant isolation, veri modeli, yetkilendirme, özelleştirme, faturalama ve noisy-...